Deense Wysgeer (1754)

Titelbeschrijving
De Deense Wysgeer; zynde een grondig, of Wysgerig Onderzoek van de Deugden en Gebreken der Menschen. Waar in aangetoont word Hoe de zelve door Onkunde, Vooröordeel, of Gewoonte, dikwils met elkander verwart, en de eene voor de andere genomen worden; mitsgaders de Oorzaken, waar uit die voortkomen. Op eene Zedekundige, Ernstige en Boertige Wyze, Scherpzinniglyk beschreven Door den beroemden Heere Lodewyk Baron van Holberg […]. Om deszelfs algemene nuttigheid uit het oorsprongkelyk Deens Vertaalt.

Periodiciteit
Dit is in strikte zin geen periodiek blad: de teksten van de ‘vertogen’ zijn achter elkaar gezet en uitsluitend in de vorm van een eerste en tweede deel uitgekomen. Evenwel volgen hier kort enkele gegevens, aangezien deze Deense Wysgeer hier en daar opgevat wordt als ‘spectator’ en dus als tijdschrift; zoals in Buijnsters (1991).

Bibliografische beschrijving
Uitgave in octavo.
Deel 1 bevat XLVI + 236 doorgenummerde bladzijden. De tekst geeft 24 vertogen. Het voorwerk bevat titelpagina, een opdracht door T. Bliek aan Jan Stockelaar, een bericht van de boekverkoper (= Bliek) aan de lezer, de voorrede van de auteur (= Holberg), en een ‘Korten inhoud der vertogen’.
Deel 2 bevat IV (french title, titelpagina) + 280 doorgenummerde bladzijden, met 39 vertogen.

Boekhistorische gegevens
Titelpagina’s: ‘Te Amsterdam, By Tjeerd Bliek, Boekverkoper op de Lelygraf 1754’.

Medewerkers
Van de vermoedelijke vertaler, Tjeert BLIEK, is slechts bekend dat hij als boekverkoper te Amsterdam werkzaam was in de periode 1743-1781. Mogelijk was hij remonstrants, gezien de uitgaven in zijn fonds.

Inhoud
Het betreft een nieuwe vertaling, rechtstreeks uit het Deens, van de Moralske Tanker (vert. Zedekundige gedachten) uit 1744, geschreven door de Deense schrijver Ludvig Holberg (1684-1754).
In het voorbericht van de boekverkoper schrijft Bliek dat de in 1747 gedrukte Deensche Spectator ‘nu ten naaste by uitverkogt’ is, hetgeen hem de gelegenheid geeft een nieuwe vertaling aan te bieden, zeer verschillend van de eerste ‘niet alleen in Cierlykheid van styl, maar ook in juistheid om de gedachten des schryvers wel te treffen’.
Die eerste vertaling was hier en daar onbegrijpelijk, te wijten ‘aan de onkunde van den hoogduitschen Vertaler’. In deze nieuwe vertaling zijn ‘de Vertogen op veele plaatsen besnoeit, en […] daar door kragtiger gemaakt’.

Relatie tot andere periodieken
De eerste vertaling van Holbergs Moralske Tanker verscheen als Deensche Spectator (1747-1748).
Een nieuwe editie van de Deensche Wysgeer kwam uit in 1765 te Amsterdam, bij F. de Kruyff en A. van der Kroe, in twee delen (XXXXIV +236, IV+280 pagina’s). Deze editie werd besproken Republiek der Geleerden 1765-II, p. 367-373, en de Vaderlandsche Letteroefeningen 1766-I, p. 442-447.

Exemplaren
¶ Amsterdam, Universiteitsbibliotheek: O 63-8696 (editie 1754)
¶ Amsterdam, Universiteitsbibliotheek: OK 73-639 (editie 1765)
¶ Full text deel 1 en 2 (1754) en deel 1 (1765)

Literatuur
¶ S. Ferwerda, Holberg in Holland, Zutphen 1939, p. 142-156
¶ P.J. Buijnsters, Spectatoriale geschriften (Houten 1991).

André Hanou