Zaamen-spraak, tuszen Jaap en Kniertje (1748)

Titelbeschrijving
T’zaamen-spraak, tuszen Jaap en Kniertje.
De eerste aflevering heeft als titel: T’zaamen-spraak, tuszen Jaap en Kniertje, over de geboorte van den jonge graaf van Bueren [= Willem v] en den tegenwoordigen gesteldheid in den Staat der Nederlanden.
De latere afleveringen hebben soms alleen de short title, soms daarbij een toevoeging, als: ‘En een Vriesze koopman’ of ‘en Pleuntje’.

Periodiciteit
Weekblad.

Bibliografische beschrijving
Geen aparte titelpagina. Elke aflevering (voor zover resterend) telt 8 pagina’s in octavo. Het geheel (d.w.z. tot en met nr. 26) blijkt doorgepagineerd 1-208.

Boekhistorische gegevens
Het impressum aan het einde der afleveringen geven twee varianten: gedrukt bij J. van Egmont; en: gedrukt bij de wed. J. van Egmont en Zoon; beiden te Amsterdam.

Medewerkers
Gezien de overeenkomst in thematiek, stijl en aanpak is de auteur vermoedelijk dezelfde als de H.G. (Henricus GOCKINGA) die in deze jaren meer orangistische volksblaadjes redigeerde; onder andere de Twee-en-Vyftig Samenspraken, gehouden tusschen ’t Hollandse Neefje, en het Zeelandse Nigje (1753).

Inhoud
‘Huisman’ (boer) Jaap bezoekt regelmatig zijn buurvrouw Kniertje om verslag te doen van de toestand in de wereld. De wereld bestaat uit het oorlogsgebeuren, maar ook de ontwikkelingen rond Oranje in 1748. Jaap is zo gelukkig om wegens zijn leveranties in Amsterdam en Den Haag rechtstreeks te kunnen berichten, bijvoorbeeld over de gezondheidstoestand van het nieuwgeboren prinsje (dat zag hij persoonlijk, in de hofstad).
Soms voegen zich anderen bij dit gesprek. Eén keer wordt gebruik gemaakt van de hulp van een rondtrekkende ‘rarekiek’, die beelden vertoont over gebeurtenissen buiten de regio van het boerenpaar.
Aan het einde van de afleveringen blijft vaak ruimte over voor de uitgever voor advertenties voor zaken van ietwat volkse aard: Engels poeder, ‘Hamburger Vliege-water’, papier voor levensmiddelen. De firma Van Egmont verkocht ook ‘zinnebeelden’ om daarmee bij de aanstaande vrede te illumineren.

Exemplaar
¶ Amsterdam, Universiteitsbibliotheek: OK 06-162 (nrs. 1, 4, 5, 7, 9, 15, 21-26)
¶ Full tekst nr. 15, nr. 22, nr. 23, nr. 24 en nr. 25

Literatuur
¶ Karel Bostoen, ‘Een fan van drie Willems. De Arlequin Alchimist (1742) van Henricus Gockinga’, in Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman 37 (2014), p. 161-171.

André Hanou
bijgewerkt 10-3-2018